Yöntem
Şeffaflık
Her haber tek bir seçilmiş kaynağa dayanır ve o kaynak haberin altında adı, bağlantısı ve yayın tarihiyle gösterilir. Kaynak listesini Aigeus yürütür; seçim ölçütleri yayın sıklığı, erişilebilirlik (robots/ToS), katman (resmî birincil / yerleşik yayın / ikincil) ve Çin gündemini düzenli izliyor olmaktır. Liste dışından içerik yayınlanmaz. Hiçbir kurum bu kaynakları "onaylamış" değildir; doğru ifade budur.
Bu sayfa kaynak listesini, doğrulama durumlarını, otomatik yayın kapısını, yapay zekâ hattını, düzeltme sürecini ve telif politikasını açıklar.
Bu derleme Aigeus tarafından bağımsız olarak yapılır; kimse bize yayından önce yön vermez. Dürüst olmak gereken nokta şudur: kaynakların bağımsızlığı ile derlemenin bağımsızlığı aynı şey değildir. Bugün yayındaki 80 haberin %46'sı (37 haber) doğrudan devlet kurumu kaynaklı, %9'u (7 haber) devlet bütçesinden fonlanan yayınlardan (DW · Çince), %6'sı (5 haber) lisans/üyelik geliriyle finanse edilen kamu yayıncılarından (BBC · Çince), %31'i (25 haber) özel/ticari yayınlardan geliyor; 6 haberde kaynağın sahipliği doğrulanmadı. Bu bilgi her kartta ve haber sayfasında ayrıca yazılır.
1. Kaynak katmanları
- Katman 1 — resmî birincil: devlet kurumu, resmî istatistik, şirket bildirimi.
- Katman 2 — yerleşik yayın: köklü bağımsız veya uzman kuruluşlar; devlet bağlantısı varsa etikette görünür.
- Katman 3 — ikincil: derleyici veya yorum ağırlıklı kaynak; tek başına yayınlanmaz, çapraz kontrol ister.
2. Doğrulama durumları
Her haber tek bir durum taşır ve bu durum haber sayfasında açıklamasıyla görünür:
- Çapraz doğrulandı: aynı olayı işleyen, birbirinden bağımsız en az iki kaynak var.
- Tek kaynak: yalnız bir yayın aktarıyor; iddialar o yayının söylediği biçimiyle veriliyor.
- Resmî açıklama: iddianın kaynağı, açıklamayı yapan kurumun kendisi. Bu bağımsız doğrulama değildir.
- Doğrulama bekliyor: ikincil/derleyici kaynak; çapraz kontrol tamamlanmadan yayınlanmaz.
- Doğrulanamadı / tartışmalı: kanıt yetersiz veya kaynaklar çelişiyor; yayınlanmaz.
Bir yayının başka bir yayının haberini aktarması bağımsız doğrulama sayılmaz: kaynak metin "X'in aktardığına göre" diyorsa üst kaynak ayrıca kaydedilir ve haber sayfasında gösterilir. Yayındaki 80 haberin 4 adedinde böyle bir üst kaynak tespit edildi.
Bugünkü tablo: 73 haber tek kaynaklı, 4 haber çapraz doğrulanmış, 3 haber resmî açıklamaya dayanıyor. Çapraz doğrulama mekanizması çalışıyor ama pratikte nadir sonuç veriyor; "tek kaynak" istisna değil, bugünün varsayılan durumudur. Bunu gizlemek yerine her haberde yazıyoruz.
2b. Otomatik yayın kapısı
Her makale yayına çıkmadan önce deterministik bir kapıdan geçer. Kapı dört karar üretir: PASS (yayınlanır), PASS WITH WARNING (yayınlanır, uyarı kayda geçer), REVIEW REQUIRED (yayınlanmaz, inceleme kuyruğuna düşer), REJECT (kritik hata; yayınlanmaz). Karar, kural kimlikleri ve gerekçe iç kayıtta tutulur; hangi kuralın neden tetiklendiği denetlenebilir.
- Bütünlük: cümle ortasında kesilmiş başlık/özet, çıplak sıra sayısıyla biten özet (ör. "… Komitesi 5."), bağlaç veya ilgeçle biten cümle.
- Tutarlılık: başlıktaki kurum adının gövdeyle çelişmesi (ör. başlıkta UNDP, metinde UNEP), başlıktaki sayının kaynakta bulunmaması.
- Kaynak: eksik atıf, geçersiz kaynak adresi, kaynak yayın tarihinin yokluğu.
- Dil: Türkçe olmayan veya çevrilmeden kalmış metin, bilinen çeviri hataları ("Çin Cumhuriyeti"), Çince karakter sızıntısı.
- Terminoloji: kurum, unvan ve yer adları için tutulan sözlük; yasaklı biçim yayına çıkmaz.
- Tekrar: aynı olayın birden çok haber olarak görünmesi engellenir; küme tek kartta birleştirilir, öteki haberler kendi adreslerinde kalır ve birbirine bağlanır.
Kapı kuralı "noktayla bitiyor"u bütünlük kanıtı saymaz: sıra sayısı (5.), ondalık (3,5), tarih (29.10.2026) ve kısaltma (Dr.) noktaları cümle sonu kabul edilmez. Bu, daha önce özetlerin sıra sayısında kesilmesine yol açan hatanın kalıcı düzeltmesidir.
3. Yapay zekâ hattı
Bu sitede başlık, özet ve bağlam notu makine üretimidir: kaynak metin bir dil modeliyle Türkçeye çevrilir ve özetlenir. Yayın öncesi insan editör incelemesi yapılmaz.
İnsan yerine kurallı bir kapı çalışır: şema zorunluluğu, başlık/özet uzunluk sınırları,
cümle bütünlüğü, başlık–gövde tutarlılığı, sayıların kaynakta izlenebilirliği, atıf
bütünlüğü, Türkçe dil kontrolü, terminoloji sözlüğü, olay tekrarı denetimi ve özetin
kaynağı bütünüyle yeniden üretmemesi (800 karakter altı kaynakta %80, 800–1500 arası
%65, daha uzunda 750 karakter tavanı; çok kısa bültenlerde 200 karakter tabanı).
Model çıktısı bu kurallardan geçmezse veya düşük güvenli (confidence: low)
ise yayınlanmaz. Hangi modelin hangi metni ürettiği iç kayıtta tutulur; haber
sayfalarında model adı yazılmaz.
İnceleme kuyruğu gerçek bir kuyruktur: kapıdan REVIEW REQUIRED veya REJECT kararıyla çıkan makale yayına girmez, arşivde bekleme durumunda kalır ve gerekçesi kaydedilir. Bu kuyruğu bugün insan editör değil, kural sahibi (yayıncı) düzenli olarak gözden geçirir; otomatik yeniden yayın yoktur. İnceleme kuyruğu haftalık olarak yayıncı tarafından gözden geçirilir; incelemeden geçmeyen kayıt yayına girmez.
4. Çeviri ve özet
Yayın biçimi yalnız Türkçe özet (2–4 cümle) + kaynak atfıdır. Kaynağın tam metni veya bölümlerinin çevirisi (alıntı) yayınlanmaz; kısa kaynaklarda özet, kaynak metnin belirgin biçimde altında kalacak şekilde uzunluk kuralına tabidir. Çeviri, kaynakta olmayan bilgi eklememek üzere sınırlandırılmıştır; şüpheli çıktı yayınlanmaz.
5. Telif
Yayın modeli özet + kaynak bağlantısıdır. Kaynağın tam metni kopyalanmaz, bölüm çevirisi yapılmaz ve ödeme duvarı aşılmaz. Ham kaynak metni yalnız iç işleme için tutulur ve yayınlanmaz. Telif hakkı her zaman özgün yayında kalır; telif sahipleri için kaldırma süreci aşağıda. Özetler, kaynağın izniyle değil, atıf ve kısa alıntı sınırları içinde üretilir.
6. Arşiv
Yayındaki her haber silinmez ve adresi korunur. Güncel haberler ana sayfada ve /haberler/ sayfalarında (sayfa başına 24 haber) listelenir. /arsiv/ ise güncel akışın dışında kalanları tutar: 21 günden eski haberler ve düzeltme yapılmış kayıtlar. 21 gün kuralı ayrıca kaynağın ham yakalanmış metni için geçerlidir (gizlilik ve telif hijyeni); kalıcı olan yayındaki başlık, özet ve atıftır.
6b. Düzeltmeler
Yayındaki bir metin hatalıysa sessizce değiştirilmez: düzeltme tarihi, hangi alanın değiştiği ve gerekçesi makale kaydına yazılır, haber sayfasında "Düzeltme" notu olarak görünür. Bugüne kadar 14 haberde düzeltme yapıldı. Yayın tarihi ile düzeltme tarihi ayrı tutulur; özgün yayın zamanı korunur.
7. Kaynak listesi
Kaynak koşul sayfaları ve robots notları en az her 90 günde bir yeniden doğrulanır; doğrulama tarihi her kaydın yanında yazılıdır.
Yayındaki haberlerin kaynakları (18):
| Kaynak | Katman | Dil | Sahiplik | Sahip / fon | Erişim | Kanıt |
|---|---|---|---|---|---|---|
| CGTN | 2 | İngilizce | devlet kurumu | China Media Group (Çin Merkez Medya Grubu) Devlet yayın kuruluşu; CMG'ye bağlı. | açık erişim | kayıt |
| SCMP · Çin | 2 | İngilizce | özel | Alibaba Group Holding Limited Özel şirket sahipliğinde ticari yayın. | metreli erişim — yalnız açık bölüm | kayıt |
| BBC · Çince | 2 | Çince | kamu fonlu | BBC (Birleşik Krallık kamu yayıncısı) Lisans ücreti ve ticari iştirak gelirleriyle finanse edilir. | açık erişim | kayıt |
| Sixth Tone | 2 | İngilizce | devlet kurumu | Shanghai United Media Group (上海报业集团) Şanghay merkezli devlet medya grubuna bağlı yayın; künye 'We belong to Shanghai United Media Group' diyor. | durduruldu (2026-10-30) yeni içerik alınmıyor; arşivdeki haberler duruyor | kayıt |
| Pandaily | 2 | İngilizce | sahiplik doğrulanmadı | — Pekin merkezli medya şirketi; sahibi ve fon kaynağı kamuya açık değil. | açık erişim | kayıt |
| TechNode | 2 | İngilizce | özel | Lu Gang (kurucu) Şanghay merkezli teknoloji yayını; 2007'de kuruldu, reklam/sponsorluk geliriyle çalışır, devlet fonu beyanı yok. | açık erişim | kayıt |
| Google News (yalnız keşif) | 3 | İngilizce | toplayıcı | Google LLC Yalnız keşif amaçlı kullanılır; derleyici kaynak, tek başına yayın dayanağı değildir. | açık erişim | kayıt |
| DW · Çince | 2 | Çince | devlet fonlu | Deutsche Welle (Almanya federal kamu yayıncısı) Federal vergi bütçesinden finanse edilir (lisans ücreti yok); BBC'den bu yüzden ayrı etiketlenir. | durduruldu (2026-10-30) yeni içerik alınmıyor; arşivdeki haberler duruyor | kayıt |
| Xinhua · Siyaset | 2 | Çince | devlet kurumu | Xinhua News Agency (新华社), Devlet Konseyi Çin'in resmî devlet haber ajansı. | açık erişim | kayıt |
| China News Service · Çin | 2 | Çince | devlet kurumu | China News Service (中国新闻社) Devlet düzeyinde haber ajansı (kurumun kendi künyesi); bağlı olduğu organ birincil künyede yazmıyor. | açık erişim | kayıt |
| China News Service · Ekonomi | 2 | Çince | devlet kurumu | China News Service (中国新闻社) chinanews-china ile aynı kurum, farklı bölüm. | açık erişim | kayıt |
| China News Service · Toplum | 2 | Çince | devlet kurumu | China News Service (中国新闻社) | açık erişim | kayıt |
| Jiemian (界面新闻) | 2 | Çince | devlet kurumu | Shanghai United Media Group (上海报业集团) Şanghay merkezli devlet medya grubuna bağlı ekonomi yayını; künye '由上海报业集团出品' diyor. | açık erişim | kayıt |
| RFA · Çince | 2 | Çince | devlet fonlu | Radio Free Asia — özel, kâr amacı gütmeyen kuruluş ABD Kongresi bütçesinden USAGM aracılığıyla fonlanır; hukuki yapısı özel/kâr amacı gütmeyen. | açık erişim | kayıt |
| SCMP · Ekonomi | 2 | İngilizce | özel | Alibaba Group Holding Limited | metreli erişim — yalnız açık bölüm | kayıt |
| China News Service · Dünya | 2 | Çince | devlet kurumu | China News Service (中国新闻社) | açık erişim | kayıt |
| China News Service · Kültür | 2 | Çince | devlet kurumu | China News Service (中国新闻社) | açık erişim | kayıt |
| China News Service · Spor | 2 | Çince | devlet kurumu | China News Service (中国新闻社) | açık erişim | kayıt |
Her kaynağın robots kuralları, ödeme duvarı durumu ve kullanım notları kaynak kaydında tutulur. Kullanım koşulları 2026-10-30'da altı kaynak için sayfa düzeyinde okundu; yeniden yayına yazılı izin isteyen kaynaklar (DW, Sixth Tone) durduruldu, koşul sayfası bulunmayanlarda yalnız genel telif sınırı geçerli. Bu bir hukuki değerlendirme değil, risk notudur; karar yayıncınındır.
8. Neyi yayınlamayız
- Kaynağı gösterilemeyen, tek isimsiz iddiaya dayanan içerik.
- Uydurulmuş alıntı, sayı veya tarih içeren metin.
- Telif sahibinin izni olmadan tam metin çevirisi veya bölüm çevirisi.
- Doğrulanmamış sosyal medya söylentisi.
- Otomatik kurallardan geçmeyen veya düşük güvenli model çıktısı.
9. Hata bildirimi, düzeltme ve kaldırma talebi
Çeviri hatası, yanlış atıf veya telif ihlali bildirimi için kaynağın bağlantısını ve haber adresini ekleyerek yazın: info@aigeus.net. Her talep 72 saat içinde incelenir: telif ihlali doğrulanırsa içerik derhal yayından çıkarılır; hatalı çeviri veya atıf doğrulanırsa metin düzeltilir ve düzeltme iç kayıtta izlenir. Aynı kaynakta tekrarlanan ihlal, kaynağın listeden çıkarılmasıyla sonuçlanır. Düzeltme ve kaldırma taleplerini 72 saat içinde yanıtlarız; sonuç talep sahibine yazılı olarak bildirilir.
10. Mahremiyet
Site çerez, analitik ve reklam barındırmaz; veri işleme ve haklarınız (KVKK/GDPR) için: /mahremiyet/.
11. Yayıncı
ÇinPost bir çalışma adıdır; yayın adı değişirse künye güncellenir ve eski adresler yeni ada yönlendirilir.
Bugün sitede reklam, sponsorluk, bağış veya abonelik geliri yoktur. İleride bağış veya reklam kabul edersek, kaynağını ve tutarını içerik üzerinde etkisi doğmadan önce bu sayfada duyururuz.
Son güncelleme: 30 Ekim 2026, 12:33 UTC